Inhaleerbare allergenen

Inhaleerbare allergenen zijn stoffen die leiden tot een allergische reactie in het systeem van de luchtwegen. Allergie is een te sterke reactie van het afweersysteem op lichaamsvreemde stoffen (allergenen). Inhaleerbare allergenen komen het lichaam binnen via de luchtwegen. Dit betreft dus niet de binnenkomst via de huid, dat zijn contactallergenen. Domein bepaling wordt toegepast op grond van effect en niet van soort stof. Dit impliceert:

  • Effect is allergische reactie (dus geen irritatie, tumoren, e.d.);
  • Een allergische reactie kan door diverse soorten stoffen en organismen veroorzaakt worden.

Deze handreiking richt zich op blootstelling die een allergische reactie in de luchtwegen veroorzaakt. Een dergelijk reactie kan veroorzaakt worden door verschillende soorten stoffen en organismen. Kortom: De achtergrond is heel divers. Binnen de traditionele arbo aanpak, zoals bijvoorbeeld via de RI&E, vallen allergenen daarom meestal onder verschillende onderdelen of modules.

Wat is het verschil tussen een inhaleerbaar allergeen en een inhaleerbare irriterende stof?

  • Als je een allergene stof inademt hoef je in eerste instantie niets te merken, want deze zijn lang niet allemaal irriterend. Maar als je eenmaal een allergie hebt is het te laat en geeft elke blootstelling een reactie. Die kan zo heftig zijn dat de schade blijvend is (bijvoorbeeld bij isocyanaten). Dus bij voorkeur wordt elke blootstelling voorkomen.
  • Een irriterende stof heeft een (vrijwel) direct effect in de vorm van prikkeling van de luchtwegen. Als de blootstelling wegvalt, dan zal de prikkeling meestal ook verdwijnen. Opnieuw blootgesteld worden aan een irriterende stof geeft opnieuw irritatie, maar de heftigheid neemt niet toe.

Aanwijzingen voor gebruikers van deze website

Tijdens de ontwikkeling van de website is gebleken dat voor veel gebruikers het verschil tussen inhaleerbare allergenen en irriterende stoffen onvoldoende bekend is. Veel gebruikers komen naar de website met een vraag en willen daar graag informatie over vinden. In overleg is de site daarom vrij breed opgezet opdat een gebruiker informatie kan vinden die mogelijk -maar niet perse- gerelateerd is aan inhaleerbare allergenen. De informatie over enerzijds inhaleerbare allergenen en anderzijds irriterende stoffen is van elkaar losgekoppeld door deze onder twee verschillende tabbladen te plaatsen. Als u een website gemaakt heeft verkeert een gebruiker of in de omgeving inhaleerbare allergenen (de standaardinstelling) of schakelt hij desgewenst door naar irriterende stoffen. Dit helpt de gebruiker om de context te snappen. Gebleken is dat werkgevers, werknemers, preventiemedewerkers en eerstelijns deskundigen zo prima uit de voeten kunnen. Deze keuze impliceert echter ook dat deze website geen handvatten biedt als men voor een bepaalde allergene stof een individuele (behandel)aanpak wil opstellen. Er zijn ongeveer 400 vormen van allergene stoffen, deze lijst is beschikbaar via de website. Echter, het vervolgens opstellen van een aanpak op individueel niveau is specialistenwerk. Als u daar vragen over heeft verwijzen wij u door naar de website van het Nederlands Kenniscentrum Arbeid en Longaandoeningen (NKAL).

Voorbeelden van inhaleerbare allergenen

  • Via dieren (kippen, varkens, koeien, huisdieren, etc.)
  • Via insecten (wormen, mijten, sprinkhanen, etc.)
  • Via planten (tabak, thee, cacao, zeewier, tarwe, rogge, soja, hazelnoot, amandel, latex, bloemen, planten, paprika, etc.)
  • Schimmels
  • Eiwitten en enzymen
  • Metalen en zouten
  • Sachariden
  • Anhydriden
  • Isocyanaten
  • Amines
  • Acrylaten
  • Allergenen van Bornem (Houtstof)
  • Farmaceutica (antibiotica, desinfectanten, etc.)

Voorbeelden van inhaleerbare irriterende stoffen

  • Dieseldampen 
  • Oplosmiddelen
  • Schoonmaakmiddelen
  • Endotoxinen
  • (Las)rook
  • Stof
  • Zaadstof
  • Kwarts
  • Bacteriën
  • Virussen

Hoe herken ik risico’s betreffende inhaleerbare allergenen?

Op deze vraag is geen eenduidig antwoord mogelijk. Doordat inhaleerbare allergenen verschillende soorten stoffen en organismen betreffen is hier geen eenduidig (meet)systeem voor. Bij gevaarlijke stoffen worden vaak MAC waarden gehanteerd of wordt uitgegaan van een hoeveelheid maximaal toegestane stof, uitgedrukt in mg per m3. Bij kankerverwekkende stoffen is geen enkele blootstelling acceptabel en dient nadruk op bronaanpak gelegd te worden. In deze handreiking zal zo veel mogelijk per type toepassing specifiek aangegeven worden waar grenswaarden liggen en hoe deze vastgesteld kunnen worden. U kunt daarom in deze handreiking selecteren op soort bedrijf, soort stof en soort branche. U krijgt dan toegang tot informatie die op u van toepassing is.

Omdat niet altijd voor iedereen duidelijk is wanneer een stof nu allergeen is en wanneer een stof irriterend is, is op de website die u gaat maken een onderscheid gemaakt in items gericht op allergenen en items gericht op irriterende stoffen. Zo is altijd duidelijk welk item onder welke categorie valt.

Hoe voorkom ik blootstelling aan inhaleerbare allergenen?

Pas de arbeidshygiënische strategie toe. Hierbij wordt allereerst naar de bron van het probleem gekeken. Pas als daar niets aan kan worden gedaan, zijn andere maatregelen mogelijk. De arbeidshygiënische strategie ziet er als volgt uit:

  • Bronmaatregelen - Een werkgevers moet eerst de oorzaak oftewel bron van het probleem wegnemen. Voorbeeld: allergene stof vervangen door een veiliger alternatief.
  • Collectieve maatregelen – Als bronmaatregelen geen mogelijkheden bieden, moet de werkgever collectieve maatregelen nemen om risico’s te verminderen. Voorbeeld: het plaatsen van afscherming of een afzuiginstallatie.
  • Individuele maatregelen – Als collectieve maatregelen niet kunnen of ook (nog) geen afdoende oplossing bieden, moet de werkgever individuele maatregelen nemen. Voorbeeld: het werk zo organiseren dat werknemers minder risico lopen (taakroulatie).
  • Persoonlijke beschermingsmiddelen – Als de bovenste drie maatregelen geen effect hebben, moet de werkgever de werknemer gratis persoonlijke beschermingsmiddelen verstrekken. Voorbeeld: adembescherming of gelaatsmaskers.

Bedenk vanwege de aard van allergische reacties dat voorkomen van blootstelling juist bij deze stoffen van groot belang is. Het is van groot belang tijdig vast te stellen of personen allergisch zijn voor een bepaalde stof (bijvoorbeeld via PMO).